Казахстан и Узбекистан

Казахстан и Узбекистан: Население

Население в 2023 году: Казахстан — 20,3 миллиона человек, Узбекистан — 35,7 миллиона человек (по оценкам UN). В 2023 году значение было выше у страны Узбекистан — на 15,3 миллиона человек; соотношение со страной Казахстан — 1,75 : 1.

человек · UN

Казахстан и Узбекистан: НаселениеНаселение в 2023 году: Казахстан — 20,3 миллиона человек, Узбекистан — 35,7 миллиона человек (по оценкам UN). В 2023 году значение было выше у страны Узбекистан — на 15,3 миллиона человек; соотношение со страной Казахстан — 1,75 : 1.
КазахстанУзбекистанОценки, HYDE and Gapminderпрогноз ООН (средний вариант)95-процентный интервал прогнозаМир

Что говорят цифры

  • Значение у страны Узбекистан выше с 1977 года.
  • В 2023 году Казахстан — на 64-м месте, Узбекистан — на 43-м из 229, считая от наибольшего значения.
  • Сценарий на 2100 год — прогноз ООН (средний вариант): Казахстан — 33,7 миллиона человек, Узбекистан — 74,4 миллиона человек.
  • Мир в целом: 8,09 миллиарда человек в 2023 году.

По годам

человек · UN

ГодКазахстанУзбекистанМир
202320,3 миллиона35,7 миллиона8,09 миллиарда
202220 миллионов34,9 миллиона8,02 миллиарда
202119,7 миллиона34,2 миллиона7,95 миллиарда
202019,5 миллиона33,6 миллиона7,89 миллиарда
201919,2 миллиона33 миллиона7,81 миллиарда
201818,9 миллиона32,4 миллиона7,73 миллиарда
201718,7 миллиона31,8 миллиона7,65 миллиарда
201618,4 миллиона31,3 миллиона7,56 миллиарда
201518,1 миллиона30,8 миллиона7,47 миллиарда
201417,8 миллиона30,2 миллиона7,38 миллиарда
201317,6 миллиона29,7 миллиона7,29 миллиарда
201217,3 миллиона29,3 миллиона7,2 миллиарда
201117,1 миллиона28,8 миллиона7,11 миллиарда
201016,8 миллиона28,4 миллиона7,02 миллиарда
200916,6 миллиона27,9 миллиона6,93 миллиарда
200816,4 миллиона27,5 миллиона6,84 миллиарда
200716,3 миллиона27,1 миллиона6,76 миллиарда
200616,1 миллиона26,7 миллиона6,67 миллиарда
200516 миллионов26,4 миллиона6,59 миллиарда
200415,9 миллиона26 миллионов6,5 миллиарда
200315,8 миллиона25,7 миллиона6,42 миллиарда
200215,7 миллиона25,4 миллиона6,34 миллиарда
200115,6 миллиона25,1 миллиона6,26 миллиарда
200015,5 миллиона24,8 миллиона6,17 миллиарда
199915,5 миллиона24,5 миллиона6,09 миллиарда
199815,7 миллиона24,1 миллиона6,01 миллиарда
199716 миллионов23,8 миллиона5,93 миллиарда
199616,4 миллиона23,4 миллиона5,84 миллиарда
199516,7 миллиона22,9 миллиона5,76 миллиарда
199417 миллионов22,5 миллиона5,68 миллиарда
199317,3 миллиона22 миллиона5,59 миллиарда
199217,3 миллиона21,5 миллиона5,51 миллиарда
199117,3 миллиона21 миллион5,42 миллиарда
199017,2 миллиона20,5 миллиона5,33 миллиарда
198917 миллионов20 миллионов5,23 миллиарда
198816,8 миллиона19,5 миллиона5,14 миллиарда
198716,5 миллиона18,9 миллиона5,05 миллиарда
198616,3 миллиона18,4 миллиона4,96 миллиарда
198516 миллионов17,9 миллиона4,87 миллиарда
198415,8 миллиона17,4 миллиона4,78 миллиарда
198315,7 миллиона16,9 миллиона4,7 миллиарда
198215,5 миллиона16,5 миллиона4,61 миллиарда
198115,3 миллиона16 миллионов4,53 миллиарда
198015,2 миллиона15,6 миллиона4,45 миллиарда
197915 миллионов15,2 миллиона4,37 миллиарда
197814,7 миллиона14,8 миллиона4,29 миллиарда
197714,4 миллиона14,4 миллиона4,22 миллиарда
197614 миллионов14 миллионов4,14 миллиарда
197513,7 миллиона13,6 миллиона4,07 миллиарда
197413,5 миллиона13,2 миллиона4 миллиарда
197313,2 миллиона12,8 миллиона3,92 миллиарда
197213 миллионов12,5 миллиона3,85 миллиарда
197112,7 миллиона12,1 миллиона3,77 миллиарда
197012,4 миллиона11,8 миллиона3,7 миллиарда
196912,2 миллиона11,4 миллиона3,62 миллиарда
196811,9 миллиона11 миллионов3,55 миллиарда
196711,6 миллиона10,7 миллиона3,47 миллиарда
196611,3 миллиона10,3 миллиона3,4 миллиарда
196511 миллионов9,92 миллиона3,34 миллиарда
196410,7 миллиона9,56 миллиона3,26 миллиарда
196310,4 миллиона9,2 миллиона3,19 миллиарда
196210,1 миллиона8,85 миллиона3,12 миллиарда
19619,74 миллиона8,52 миллиона3,07 миллиарда
19609,43 миллиона8,21 миллиона3,02 миллиарда
19599,12 миллиона7,94 миллиона2,97 миллиарда
19588,82 миллиона7,69 миллиона2,91 миллиарда
19578,53 миллиона7,46 миллиона2,85 миллиарда
19568,26 миллиона7,25 миллиона2,8 миллиарда
19557,99 миллиона7,05 миллиона2,74 миллиарда
19547,74 миллиона6,87 миллиона2,69 миллиарда
19537,5 миллиона6,7 миллиона2,63 миллиарда
19527,26 миллиона6,54 миллиона2,58 миллиарда
19517,02 миллиона6,39 миллиона2,54 миллиарда
19506,79 миллиона6,24 миллиона2,49 миллиарда
19496,51 миллиона6,14 миллиона–
19486,41 миллиона6,05 миллиона–
19476,35 миллиона6 миллионов–
19466,3 миллиона5,95 миллиона–
19456,24 миллиона5,89 миллиона–
19446,18 миллиона5,84 миллиона–
19436,13 миллиона5,78 миллиона–
19426,07 миллиона5,73 миллиона–
19416,01 миллиона5,68 миллиона–
19405,96 миллиона5,63 миллиона–
19395,91 миллиона5,58 миллиона–
19385,85 миллиона5,53 миллиона–
19375,8 миллиона5,48 миллиона–
19365,75 миллиона5,43 миллиона–
19355,69 миллиона5,38 миллиона–
19345,64 миллиона5,33 миллиона–
19335,59 миллиона5,28 миллиона–
19325,54 миллиона5,23 миллиона–
19315,49 миллиона5,18 миллиона–
19305,44 миллиона5,14 миллиона–
19295,39 миллиона5,09 миллиона–
19285,34 миллиона5,04 миллиона–
19275,29 миллиона5 миллионов–
19265,24 миллиона4,95 миллиона–
19255,2 миллиона4,91 миллиона–
19245,15 миллиона4,86 миллиона–
19235,1 миллиона4,82 миллиона–
19225,06 миллиона4,78 миллиона–
19215,01 миллиона4,73 миллиона–
19204,97 миллиона4,69 миллиона–
19194,92 миллиона4,65 миллиона–
19184,88 миллиона4,6 миллиона–
19174,83 миллиона4,56 миллиона–
19164,79 миллиона4,52 миллиона–
19154,75 миллиона4,48 миллиона–
19144,71 миллиона4,44 миллиона–
19134,66 миллиона4,4 миллиона–
19124,62 миллиона4,36 миллиона–
19114,58 миллиона4,33 миллиона–
19104,54 миллиона4,29 миллиона–
19094,5 миллиона4,25 миллиона–
19084,46 миллиона4,21 миллиона–
19074,43 миллиона4,18 миллиона–
19064,39 миллиона4,14 миллиона–
19054,35 миллиона4,1 миллиона–
19044,31 миллиона4,07 миллиона–
19034,27 миллиона4,03 миллиона–
19024,24 миллиона4 миллиона–
19014,2 миллиона3,96 миллиона–
19004,16 миллиона3,93 миллиона–
18994,13 миллиона3,89 миллиона–
18984,09 миллиона3,86 миллиона–
18974,05 миллиона3,82 миллиона–
18964,02 миллиона3,79 миллиона–
18953,98 миллиона3,76 миллиона–
18943,95 миллиона3,72 миллиона–
18933,91 миллиона3,69 миллиона–
18923,88 миллиона3,66 миллиона–
18913,85 миллиона3,63 миллиона–
18903,81 миллиона3,59 миллиона–
18893,78 миллиона3,56 миллиона–
18883,75 миллиона3,53 миллиона–
18873,71 миллиона3,5 миллиона–
18863,68 миллиона3,47 миллиона–
18853,65 миллиона3,44 миллиона–
18843,62 миллиона3,41 миллиона–
18833,59 миллиона3,38 миллиона–
18823,56 миллиона3,35 миллиона–
18813,52 миллиона3,32 миллиона–
18803,49 миллиона3,29 миллиона–
18793,46 миллиона3,26 миллиона–
18783,43 миллиона3,23 миллиона–
18773,4 миллиона3,2 миллиона–
18763,37 миллиона3,18 миллиона–
18753,34 миллиона3,15 миллиона–
18743,31 миллиона3,12 миллиона–
18733,29 миллиона3,09 миллиона–
18723,26 миллиона3,07 миллиона–
18713,23 миллиона3,04 миллиона–
18703,2 миллиона3,01 миллиона–
18693,17 миллиона2,99 миллиона–
18683,14 миллиона2,96 миллиона–
18673,12 миллиона2,93 миллиона–
18663,09 миллиона2,91 миллиона–
18653,06 миллиона2,88 миллиона–
18643,04 миллиона2,86 миллиона–
18633,01 миллиона2,83 миллиона–
18622,98 миллиона2,81 миллиона–
18612,96 миллиона2,78 миллиона–
18602,93 миллиона2,76 миллиона–
18592,91 миллиона2,73 миллиона–
18582,88 миллиона2,71 миллиона–
18572,86 миллиона2,69 миллиона–
18562,83 миллиона2,66 миллиона–
18552,81 миллиона2,64 миллиона–
18542,78 миллиона2,62 миллиона–
18532,76 миллиона2,59 миллиона–
18522,73 миллиона2,57 миллиона–
18512,71 миллиона2,55 миллиона–
18502,69 миллиона2,52 миллиона–
18492,66 миллиона2,5 миллиона–
18482,64 миллиона2,48 миллиона–
18472,61 миллиона2,46 миллиона–
18462,59 миллиона2,43 миллиона–
18452,57 миллиона2,41 миллиона–
18442,54 миллиона2,39 миллиона–
18432,52 миллиона2,37 миллиона–
18422,5 миллиона2,35 миллиона–
18412,47 миллиона2,33 миллиона–
18402,45 миллиона2,3 миллиона–
18392,43 миллиона2,28 миллиона–
18382,41 миллиона2,26 миллиона–
18372,38 миллиона2,24 миллиона–
18362,36 миллиона2,22 миллиона–
18352,34 миллиона2,2 миллиона–
18342,32 миллиона2,18 миллиона–
18332,3 миллиона2,16 миллиона–
18322,28 миллиона2,14 миллиона–
18312,26 миллиона2,12 миллиона–
18302,24 миллиона2,1 миллиона–
18292,22 миллиона2,08 миллиона–
18282,2 миллиона2,07 миллиона–
18272,18 миллиона2,05 миллиона–
18262,16 миллиона2,03 миллиона–
18252,14 миллиона2,01 миллиона–
18242,12 миллиона1,99 миллиона–
18232,1 миллиона1,97 миллиона–
18222,08 миллиона1,96 миллиона–
18212,06 миллиона1,94 миллиона–
18202,05 миллиона1,93 миллиона–
18192,05 миллиона1,92 миллиона–
18182,04 миллиона1,92 миллиона–
18172,04 миллиона1,92 миллиона–
18162,04 миллиона1,92 миллиона–
18152,04 миллиона1,92 миллиона–
18142,04 миллиона1,92 миллиона–
18132,04 миллиона1,92 миллиона–
18122,04 миллиона1,92 миллиона–
18112,04 миллиона1,92 миллиона–
18102,04 миллиона1,92 миллиона–
18092,04 миллиона1,92 миллиона–
18082,04 миллиона1,92 миллиона–
18072,04 миллиона1,92 миллиона–
18062,04 миллиона1,92 миллиона–
18052,04 миллиона1,92 миллиона–
18042,04 миллиона1,92 миллиона–
18032,04 миллиона1,92 миллиона–
18022,04 миллиона1,92 миллиона–
18012,04 миллиона1,92 миллиона–
18002,04 миллиона1,92 миллиона–
  • 12.3Оценки, HYDE and Gapminder
прогноз ООН (средний вариант) · 2024–2100
ГодКазахстанУзбекистанМир
202420,6 миллиона20,5 миллиона–20,7 миллиона36,4 миллиона36,3 миллиона–36,4 миллиона8,16 миллиарда
202520,8 миллиона20,6 миллиона–21,1 миллиона37,1 миллиона36,9 миллиона–37,2 миллиона8,23 миллиарда
202621,1 миллиона20,6 миллиона–21,6 миллиона37,7 миллиона37,5 миллиона–38,1 миллиона8,3 миллиарда
202721,3 миллиона20,5 миллиона–22,1 миллиона38,4 миллиона38 миллионов–38,9 миллиона8,37 миллиарда
202821,6 миллиона20,5 миллиона–22,6 миллиона39 миллионов38,4 миллиона–39,7 миллиона8,44 миллиарда
202921,8 миллиона20,4 миллиона–23,2 миллиона39,6 миллиона38,9 миллиона–40,5 миллиона8,5 миллиарда
203022 миллиона20,3 миллиона–23,8 миллиона40,3 миллиона39,3 миллиона–41,4 миллиона8,57 миллиарда
203122,2 миллиона20,2 миллиона–24,5 миллиона40,9 миллиона39,7 миллиона–42,2 миллиона8,63 миллиарда
203222,5 миллиона20,1 миллиона–25,1 миллиона41,4 миллиона40,1 миллиона–43,1 миллиона8,7 миллиарда
203322,7 миллиона19,9 миллиона–25,8 миллиона42 миллиона40,4 миллиона–43,9 миллиона8,76 миллиарда
203422,9 миллиона19,7 миллиона–26,5 миллиона42,6 миллиона40,7 миллиона–44,8 миллиона8,82 миллиарда
203523,1 миллиона19,5 миллиона–27,2 миллиона43,2 миллиона41,1 миллиона–45,6 миллиона8,89 миллиарда
203623,4 миллиона19,4 миллиона–27,8 миллиона43,7 миллиона41,4 миллиона–46,5 миллиона8,95 миллиарда
203723,6 миллиона19,2 миллиона–28,6 миллиона44,3 миллиона41,7 миллиона–47,3 миллиона9,01 миллиарда
203823,8 миллиона19 миллионов–29,4 миллиона44,9 миллиона42 миллиона–48,2 миллиона9,06 миллиарда
203924 миллиона18,8 миллиона–30,1 миллиона45,5 миллиона42,3 миллиона–49,1 миллиона9,12 миллиарда
204024,3 миллиона18,7 миллиона–31 миллион46 миллионов42,5 миллиона–50 миллионов9,18 миллиарда
204124,5 миллиона18,6 миллиона–31,9 миллиона46,6 миллиона42,8 миллиона–50,9 миллиона9,23 миллиарда
204224,7 миллиона18,4 миллиона–32,7 миллиона47,2 миллиона43,1 миллиона–51,8 миллиона9,29 миллиарда
204324,9 миллиона18,3 миллиона–33,6 миллиона47,9 миллиона43,5 миллиона–52,8 миллиона9,34 миллиарда
204425,2 миллиона18,1 миллиона–34,6 миллиона48,5 миллиона43,7 миллиона–53,8 миллиона9,39 миллиарда
204525,4 миллиона17,8 миллиона–35,7 миллиона49,1 миллиона44 миллиона–54,9 миллиона9,44 миллиарда
204625,6 миллиона17,6 миллиона–36,8 миллиона49,7 миллиона44,3 миллиона–55,9 миллиона9,49 миллиарда
204725,9 миллиона17,4 миллиона–37,6 миллиона50,4 миллиона44,6 миллиона–57 миллионов9,54 миллиарда
204826,1 миллиона17,3 миллиона–38,4 миллиона51 миллион44,8 миллиона–58,1 миллиона9,58 миллиарда
204926,3 миллиона17,1 миллиона–39,3 миллиона51,6 миллиона45 миллионов–59,3 миллиона9,62 миллиарда
205026,5 миллиона17 миллионов–40,2 миллиона52,2 миллиона45,2 миллиона–60,4 миллиона9,66 миллиарда
205126,8 миллиона16,8 миллиона–41,2 миллиона52,8 миллиона45,4 миллиона–61,6 миллиона9,7 миллиарда
205227 миллионов16,7 миллиона–42,2 миллиона53,4 миллиона45,6 миллиона–62,7 миллиона9,74 миллиарда
205327,2 миллиона16,5 миллиона–43,4 миллиона54 миллиона45,9 миллиона–63,9 миллиона9,78 миллиарда
205427,4 миллиона16,4 миллиона–44,7 миллиона54,6 миллиона46,1 миллиона–65 миллионов9,81 миллиарда
205527,6 миллиона16,3 миллиона–45,9 миллиона55,2 миллиона46,3 миллиона–66,3 миллиона9,85 миллиарда
205627,8 миллиона16,1 миллиона–46,9 миллиона55,8 миллиона46,4 миллиона–67,6 миллиона9,88 миллиарда
205728 миллионов15,8 миллиона–48 миллионов56,3 миллиона46,5 миллиона–68,7 миллиона9,91 миллиарда
205828,1 миллиона15,4 миллиона–48,9 миллиона56,9 миллиона46,8 миллиона–69,9 миллиона9,94 миллиарда
205928,3 миллиона15,2 миллиона–49,9 миллиона57,4 миллиона46,9 миллиона–71,1 миллиона9,96 миллиарда
206028,5 миллиона15,1 миллиона–51 миллион57,9 миллиона46,9 миллиона–72,4 миллиона9,99 миллиарда
206128,7 миллиона14,9 миллиона–52,4 миллиона58,5 миллиона46,9 миллиона–73,7 миллиона10 миллиардов
206228,8 миллиона14,7 миллиона–53,9 миллиона59 миллионов46,9 миллиона–75 миллионов10 миллиардов
206329 миллионов14,4 миллиона–55,4 миллиона59,5 миллиона47 миллионов–76,5 миллиона10,1 миллиарда
206429,1 миллиона14,2 миллиона–56,8 миллиона60 миллионов47 миллионов–78 миллионов10,1 миллиарда
206529,3 миллиона14 миллионов–58,3 миллиона60,5 миллиона46,9 миллиона–79,4 миллиона10,1 миллиарда
206629,5 миллиона13,7 миллиона–60 миллионов60,9 миллиона46,9 миллиона–80,8 миллиона10,1 миллиарда
206729,6 миллиона13,4 миллиона–61,5 миллиона61,4 миллиона46,8 миллиона–82,1 миллиона10,1 миллиарда
206829,8 миллиона13,2 миллиона–62,8 миллиона61,9 миллиона46,8 миллиона–83,6 миллиона10,2 миллиарда
206929,9 миллиона13,1 миллиона–64 миллиона62,4 миллиона46,8 миллиона–85,2 миллиона10,2 миллиарда
207030,1 миллиона13 миллионов–65,3 миллиона62,8 миллиона46,8 миллиона–86,8 миллиона10,2 миллиарда
207130,2 миллиона12,9 миллиона–66,7 миллиона63,3 миллиона46,7 миллиона–88,5 миллиона10,2 миллиарда
207230,4 миллиона12,6 миллиона–68,4 миллиона63,7 миллиона46,6 миллиона–90 миллионов10,2 миллиарда
207330,5 миллиона12,5 миллиона–70,3 миллиона64,2 миллиона46,6 миллиона–91,5 миллиона10,2 миллиарда
207430,7 миллиона12,5 миллиона–71,9 миллиона64,6 миллиона46,5 миллиона–93,1 миллиона10,2 миллиарда
207530,8 миллиона12,3 миллиона–73,1 миллиона65,1 миллиона46,5 миллиона–94,6 миллиона10,3 миллиарда
207631 миллион12 миллионов–74,1 миллиона65,5 миллиона46,4 миллиона–96,2 миллиона10,3 миллиарда
207731,1 миллиона11,8 миллиона–74,9 миллиона66 миллионов46,3 миллиона–97,9 миллиона10,3 миллиарда
207831,3 миллиона11,6 миллиона–76 миллионов66,4 миллиона46,2 миллиона–99,4 миллиона10,3 миллиарда
207931,4 миллиона11,4 миллиона–77,6 миллиона66,9 миллиона46 миллионов–101 миллион10,3 миллиарда
208031,5 миллиона11,2 миллиона–79,5 миллиона67,3 миллиона46 миллионов–103 миллиона10,3 миллиарда
208131,7 миллиона11 миллионов–82,3 миллиона67,7 миллиона46 миллионов–105 миллионов10,3 миллиарда
208231,8 миллиона10,7 миллиона–85 миллионов68,1 миллиона45,9 миллиона–106 миллионов10,3 миллиарда
208331,9 миллиона10,5 миллиона–86,6 миллиона68,6 миллиона45,9 миллиона–108 миллионов10,3 миллиарда
208432,1 миллиона10,4 миллиона–87,4 миллиона69 миллионов45,9 миллиона–110 миллионов10,3 миллиарда
208532,2 миллиона10,2 миллиона–88,1 миллиона69,4 миллиона46 миллионов–112 миллионов10,3 миллиарда
208632,3 миллиона10 миллионов–88,9 миллиона69,8 миллиона45,9 миллиона–114 миллионов10,3 миллиарда
208732,4 миллиона9,94 миллиона–90,2 миллиона70,2 миллиона45,7 миллиона–116 миллионов10,3 миллиарда
208832,6 миллиона9,83 миллиона–92,1 миллиона70,5 миллиона45,5 миллиона–118 миллионов10,3 миллиарда
208932,7 миллиона9,63 миллиона–94,3 миллиона70,9 миллиона45,3 миллиона–120 миллионов10,3 миллиарда
209032,8 миллиона9,46 миллиона–96,6 миллиона71,3 миллиона45,1 миллиона–122 миллиона10,3 миллиарда
209132,9 миллиона9,34 миллиона–99 миллионов71,6 миллиона44,8 миллиона–125 миллионов10,3 миллиарда
209233 миллиона9,22 миллиона–101 миллион72 миллиона44,6 миллиона–127 миллионов10,3 миллиарда
209333,1 миллиона9,13 миллиона–103 миллиона72,3 миллиона44,4 миллиона–129 миллионов10,3 миллиарда
209433,2 миллиона9,09 миллиона–105 миллионов72,6 миллиона44,2 миллиона–132 миллиона10,2 миллиарда
209533,3 миллиона9,07 миллиона–108 миллионов73 миллиона43,9 миллиона–134 миллиона10,2 миллиарда
209633,4 миллиона8,96 миллиона–110 миллионов73,3 миллиона43,8 миллиона–136 миллионов10,2 миллиарда
209733,5 миллиона8,87 миллиона–113 миллионов73,6 миллиона43,6 миллиона–139 миллионов10,2 миллиарда
209833,5 миллиона8,76 миллиона–114 миллионов73,8 миллиона43,3 миллиона–141 миллион10,2 миллиарда
209933,6 миллиона8,6 миллиона–115 миллионов74,1 миллиона43 миллиона–143 миллиона10,2 миллиарда
210033,7 миллиона8,57 миллиона–116 миллионов74,4 миллиона42,8 миллиона–145 миллионов10,2 миллиарда

Каждая страна отдельно

Полезно знать

  • Все, кто живёт в стране на 1 июля каждого года.
  • Источник: UN DESA, World Population Prospects 2024.
  • До 1950 года: HYDE (2023), Gapminder (2022) and UN WPP (2024), via Our World in Data.
  • Пунктирная линия — прогноз ООН (средний вариант): это сценарий, а не предсказание; полоса — 95-процентный интервал прогноза.
  • Места считаются среди стран со значением за 2023 год (их 229), начиная с наибольшего.
  • Бледная линия — мир в целом по данным того же источника.

Как устроены слои, откуда берутся данные и чего они не скажут: Страны во времени

Казахстан и Узбекистан

Здоровье

Население

Экономика

Образование

Политика

Конфликт

Военный

Климат

Технологии и окружающая среда